4.2. Lerende netwerken

1 Voor deze vragen bood een lerend netwerk een antwoord

Ik wil als zaakvoerder leren over leiderschap en motivatie, maar weet niet goed hoe daaraan te beginnen. Welke literatuur moet ik lezen? Opleidingen zijn duur en vaak tijdsintensief. Het opleidingsaanbod is heel groot en ik weet niet hoe ik daarbinnen moet kiezen. Bovendien is na zo'n opleiding de vertaalslag naar mijn eigen organisatie vaak moeilijk.

Ik heb een MBA gevolgd en ben nu op zoek naar een manier om als bedrijfsleider gericht aan mijn persoonlijke ontwikkeling als leider te werken. Hiervoor zoek ik niet zozeer nog meer theorieën, wel een groep van sterke leiders waarvan ik kan leren door te kijken naar hun praktijken en kwaliteiten.

Wij zijn als Academische Instelling moeilijk te vergelijken met andere organisaties. Als wij willen leren rond leiderschap, komen we vaak terecht in opleidingen waar zowel de onderwerpen als de voorbeelden van andere deelnemers te ver van ons bed zijn. Waar kunnen we een traject vinden waar we relevante boodschappen en aanpakken vinden en waar we “relevante lotgenoten” tegenkomen waardoor we ook kunnen leren van elkaars ervaringen?

Aanleiding om een lerend netwerk op te starten of erbij aan te sluiten, is steeds dat jij je in jouw professionele rol, geconfronteerd ziet met een complexe uitdaging: leiderschap, duurzaam ondernemen, … Thema's waar veel over geweten en geschreven is, maar net daardoor dreig je door de bomen het bos niet meer te zien. Niet alleen is het moeilijk om de voor-jou-juiste selectie te maken tussen bestaande boeken en/of opleidingen, vooral de vertaalslag naar jouw eigen realiteit vormt de grootste uitdaging.

• Je leervraag betreft een complex leerthema dat zowel een inhoudelijke component als een persoonlijke component heeft.
• Het leerthema wordt doorvertaald naar een gedeelde strategische leernood voor elk van de deelnemers
• Profiel van de deelnemers:
  • Afkomstig uit een verschillende organisatie
  • Gelijkwaardigheid in termen van functie die ze opnemen binnen hun organisatie
  • Voldoende en vergelijkbare beslissingsbevoegdheid binnen hun organisatie
  • Diversiteit qua ideeën en overtuigingen
  • Moed om feedback te geven en te ontvangen
• Persoonlijk engagement van de deelnemers naar het leertraject, naar zichzelf en naar elkaar
  • Bereidheid om eigen cases en ervaringen in te brengen
  • Bereidheid om naast de theorie ook met zichzelf aan de slag te gaan tijdens het leertraject
  • Vertrouwelijkheid mbt wat deelnemers te weten komen over elkaar en de organisaties waarbinnen ze werken
  • Elke deelnemer engageert zich voor het volledig leertraject
• Het lerend netwerk wordt professioneel begeleid door een netwerkbegeleider:
  • Inspireert de deelnemers vanuit zijn/haar grondige inhoudelijke kennis mbt het leerthema waar de groep zich rond verenigt
  • Stimuleert de deelnemers tot exploreren, waardeert en bekrachtigt maar kan ook op een betrokken manier confronteren en uitdagen
  • Bewaakt randvoorwaarden in termen van groepsgrootte, frequentie, werkvormen, …

• Heterogeniteit mbt profielen van deelnemers in termen van sector, grootte, … van de organisaties waarbinnen ze werken. Soms kan echter ook expliciet gekozen worden om een netwerk op te starten binnen een specifieke sector.
• Ervaring van de deelnemers met intervisie
• Deelnemers kennen elkaar niet van voordien. Dit vergroot de onbevangenheid en durf waarmee deelnemers zich opstellen. Er is met andere woorden minder angst voor gezichtsverlies.

• De deelnemers hebben relevante inzichten en kaders geleerd mbt de uitdagingen waar ze zich mee geconfronteerd weten in hun werkcontext.
• De deelnemers weten concreet hoe zij vanuit hun eigen sterktes en kwaliteiten de aangereikt hefbomen kunnen inzetten in hun werkcontext.
• De deelnemers hebben een scherper inzicht in hun eigen stijl en hun eigen aandeel in de heersende cultuur binnen hun organisatie en kunnen bewuster hun stijl aanpassen om blokkerende patronen te doorbreken
• De deelnemers hebben meer oog voor aanwezige krachten en kwaliteiten in hun organisatie
• De deelnemers hebben een stevig netwerk van gelijkwaardige professionals opgebouwd dat ze ook na afloop van het traject nog verder kunnen aanspreken bij toekomstige uitdagingen

Na afloop van het leertraject, is het de verantwoordelijkheid van elke deelnemer om aan de slag te blijven met het geleerde en niet in oude patronen te vervallen nu er geen collega's meer zijn die je daarop aanspreken. Het helpt hierbij om al tijdens het leertraject iemand binnen je organisatie te betrekken die als klankbord kan optreden en ook na afloop van het traject feedback kan geven.

• Heterogene groep van relevante collega's: een groep van professionals (leidinggevenden) in een gelijkwaardige functie uit verschillende organisaties komt maandelijks samen om te leren over een complexe uitdaging
• Leren als vorm van geven en nemen: hoe meer je erin steekt, hoe meer jij en je collega's eruit halen
• Combinatie tussen expertleren en procesbegeleiding:
  • De honger naar inhoudelijk advies bij de deelnemers wordt op 2 manieren gestild:
    • De ervaringskennis van de deelnemers wordt maximaal benut
    • De begeleider reikt kaders en inzichten aan die rechtstreeks aansluiten op wat leeft bij de deelnemers
  • De deelnemers zelf worden voldoende uitgedaagd en geconfronteerd ivm hun eigen manier om met het geleerde aan de slag te gaan. Ze krijgen hierbij feedback van de andere deelnemers en van de begeleider.
• Positieve sterktegerichte benadering waarbij telkens wordt stilgestaan hoe elk van de deelnemers vanuit zijn/haar eigen kwaliteiten en voorkeuren met het geleerde aan de slag kan gaan in de eigen werkcontext
• Doorgedreven professionele begeleiding om te garanderen dat zowel inhoudelijk als persoonlijk maximaal effectief geleerd wordt:
  • De begeleider vertaalt samen met de deelnemers hun individuele vraagstukken door naar leervragen voor het netwerk
  • De begeleider intervenieert tijdens de bijeenkomsten als expert én als coach
  • De begeleider garandeert de randvoorwaarden voor een goed netwerk:
    • Frequentie en duurtijd van de bijeenkomsten
    • Balans tussen expert-input en persoonlijk leren
    • Van individuen een groep maken zodat er voldoende veiligheid binnen de leergroep ontstaat om deelnemers waar nodig ook uit te dagen ivm hun persoonlijk leren

Startpunt om voor jezelf op zoek te gaan naar een lerend netwerk, is de vaststelling bij jezelf dat je verder wil groeien in je rol als bedrijfsleider/ leidinggevende/… en dat je hierbij op zoek bent naar meer dan theoretische inzichten en kaders. Maar wat wil je dan concreet leren? Alvorens een lerend netwerk te kunnen opzoeken, laat staan te creëren rond je eigen leervraag, is het noodzakelijk om deze zo concreet mogelijk te formuleren.

Via de scaling-methodiek kan je je leervraag duiden en verder detailleren waardoor de dialoog met mogelijke andere deelnemers aan het netwerk concreter wordt.

® Vb scaling & subscaling (zie tool 1 lerende netwerken: Downloads)   --> Paswoord aanvragen

Bij netwerkleren beschouwen we leren niet als het verwerven van een voorafbepaald, vastgelegd kennisgeheel maar wordt leren beschouwd als een samen zoeken naar betekenis. Leren is dan het proces waarbij we onze mentale modellen (link naar werkelijkheidsconstructies) bijstellen in het omgaan met nieuwe ervaringen.

Wanneer je kiest om op deze manier te leren rond het leerthema dat je in de eerste stap hebt gedefinieerd, is het cruciaal om met de juiste mensen aan deze betekenisgeving te doen.

Zoals eerder beschreven, is het belangrijk om binnen het netwerk de juiste mix van homogeniteit (gelijkwaardigheid in functie en beslissingsbevoegdheid, leerthema) en heterogeniteit (verschillende organisaties, diversiteit qua opvattingen) te combineren.

Je kan zelf via bestaande netwerken waar je deel van uitmaakt, op zoek gaan naar 6 tot 8 “lotgenoten” om zo een netwerk mee op te starten of je kan een netwerkbegeleider contacteren die je via zijn/haar eigen netwerk in contact brengt met relevante collega's.

® mail naar info@truecolours als je met een netwerkbegeleider in contact wil komen

De rol van de netwerkbegeleider is cruciaal bij de opstartfase van een lerend netwerk. Indien je een lerend netwerk hebt opgericht vanuit bestaande contacten zonder ondersteuning van een externe begeleider, is dit

de eerste stap die moet gezet worden: zoek een externe begeleider die deze rol wil en kan opnemen. Het is hierbij belangrijk dat deze begeleider enerzijds inhoudelijk kennis en expertise heeft mbt het thema waarrond het netwerk wordt opgericht. Anderzijds is het zeker even belangrijk dat deze begeleider over de nodige procesvaardigheden beschikt om het leerproces tussen de deelnemers te begeleiden. Typisch wordt er door elke deelnemer aan het netwerk een lidmaatschap betaald, waarmee de begeleidingskosten kunnen gedekt worden.

® mail naar info@truecolours als je met een netwerkbegeleider in contact wil komen

Voorafgaand aan de eerste samenkomst van het netwerk heeft de begeleider een individueel gesprek met elk van de deelnemers met als doel de persoonlijke leervraag te verkennen en elk van de deelnemers op weg te helpen om voldoende ervaringsmateriaal te sprokkelen om tijdens de netwerkbijeenkomsten mee aan de slag te gaan.

De begeleider garandeert op deze manier ook dat er een gemeenschappelijk leerplatform ontstaat waarrond de deelnemers elkaar kunnen ontmoeten: leervragen worden doorvertaald naar strategische leerthema's

Zodra er 7 tot 9 deelnemers gevonden zijn die elk met hun eigen leerbehoefte kunnen toetreden tot de leergroep, organiseert de begeleider de eerste leerbijeenkomst.

Tijdens de eerste bijeenkomst worden voornamelijk basisafspraken gemaakt:

• Afbakening van het thema en van de deelaspecten die daar voor elk van de deelnemers inzitten
  • Kennismaking
  • Delen wat elk van de deelnemers concreet als resultaat wil bereiken doorheen dit traject

® Future perfect oefening voor de deelnemers mbt hun eigen leervraag (zie tool 2 lerende netwerken: Downloads)

• Wederzijdse verwachtingen uitwisselen:
  • Wat hebben deelnemers nodig?
  • Wat kunnen deelnemers bieden?
  • Wat verwachten deelnemers van de begeleider
• Concrete afspraken:
  • Algemene spelregels
  • Planning van de samenkomsten: de groep komt na de startbijeenkomsten nog zoveel keer samen als er deelnemers zijn, gevolgd door een slotbijeenkomst. Bijeenkomsten worden georganiseerd om de 4 tot 6 weken.
  • Afspraken ivm aanpak en kosten van de begeleiding

Elke sessie wordt “gehost” door één van de deelnemers. De gastheer/vrouw verzorgt hierbij niet enkel het logistieke luik van de bijeenkomst maar bereidt ook de inhoudelijke aanpak van de sessie voor samen met de netwerkbegeleider in een individuele sessie voorafgaand aan de bijeenkomst. Tijdens dit individueel moment helpt de begeleider om de eigen leervraag scherper te krijgen en overlegt hij/zij welk kaders helpend kunnen zijn voor de groep. Ook de werkvorm waarmee gewerkt zal worden rond de aangereikte case, wordt samen voorbereid. Typisch verloopt een netwerkbijeenkomst als volgt:

• Informeel netwerken bij een broodje, eventueel gecombineerd met een rondleiding in de organisatie van de gastvrouw/heer
• Terugblik op vorige keer
• Werkmoment rond “de leervraag of case” van de gastheer/vrouw
  • De netwerkbegeleider treedt op als procesbegeleider én reikt kaders of inzichten aan die rechtstreeks aansluiten bij de leervraag
  • Andere deelnemers treden op als klankbord en ervaringsexpert.
  • Conclusies en acties voor de gastheer
• Pauze
• Intervisie omtrent leervragen en situaties van andere deelnemers die aansluiten bij het leerthema van de sessie
  • Conclusies en acties voor elke deelnemer
• Leerpunten voor de leergroep
• Afspraken voor de volgende bijeenkomst

Anders dan bij andere intervisies, zijn de leerthema's dus vooraf bepaald en afgebakend en wordt niet afgewacht wat zich op het moment zelf aandient. Voor dit laatste is wel ruimte tijdens het tweede gedeelte van elke sessie.

Aan het einde van het traject komt de leergroep nog een laatste keer samen om het traject af te ronden.

® Voorbeeld-aanpak: zie tool 3 lerende netwerken: Downloads

Tijdens deze sessie integreert elk van de deelnemers wat hij/zij geleerd heeft tijdens het traject en deelt dit met de groep. De begeleider en andere deelnemers geven hier feedback op en wijzen hierbij op kwaliteiten en eventuele valkuilen om met het geleerde aan de slag te blijven.